ПІДЙОМ ПРАВОГО ПОПУЛІЗМУ ТА АНТИГЕНДЕРНИХ РУХІВ ЯК НОВИЙ ФАКТОР ВПЛИВУ НА ГЕНДЕРНУ ПОЛІТИКУ КРАЇН ЄВРОПЕЙСЬКОГО СОЮЗУ ТА В УКРАЇНІ


DOI: https://doi.org/10.17721/2415-881x.2026.100.1.260-276

Mykola Karaschuk, Anastasiia Sliusar

Анотація


У статті розглянуто підйом правого популізму та антигендерних рухів у країнах Європейського Союзу та в Україні, які виступають новим чинником, що суттєво впливає на формування та реалізацію гендерної політики. Визначено причини зростання впливу право популістичних партій та лідерів, а також антигендерних ініціатив у європейському та українському політичному просторі. Проаналізовано ключові ідеї, що поширюють право популістичні партії та антигендерні рухи, до яких належать апеляція до традиційних цінностей та визначених жіночих та чоловічих соціальних ролей, акцент на збереженні національної ідентичності та демографічного відтворення як чинника збереження нації.
Окремий аналітичний акцент зроблено на проблемі впливу правого популізму та антигендерних рухів на сферу репродуктивних прав жінок, зокрема обмежень і практичних бар’єрів у реалізації права на аборт у країнах ЄС.
З’ясовані політичні виклики, які продукують право популістичні та антигендерні актори для сучасних досягнень у галузі гендерної політики, та здійснена спроба пошуку ефективних механізмів захисту демократичних цінностей та гендерного паритету у країнах ЄС та в Україні.


Ключові слова


правий популізм; фемінізм; права жінок; гендерна рівність; антигендерні рухи; гендерна політика

Повний текст:

PDF>PDF

Посилання


Political Science Encyclopedic Dictionary (2015). / L.M. Herasina, V.L. Pohribna & I.O. Polishchuk. M. P. Trebin (Ed.). Kharkiv: Pravo. 816 p. [in Ukrainian]

Eatwell, R. Goodwin, M. (2018). National Populism. The Revolt Against Liberal Democracy. Pelican Books, 384 p.

Capaul, R. Ewert, Ch. (2021). Moderation of Radical Right-wing Populist Parties in Western European Governments – A Comparative Analysis. Swiss Political Science Rewiew, Vol. 27, Issue 4, 778-798. URL: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/spsr.12491.

Kholiavka, A. (2021). Populist wave against globalism. [in Ukrainian] URL: https://ussd.org.ua/2021/05/28/populistska-hvylyaproty-globalizmu/

Heinö, A. J. (2024). Authoritarian Populism Index. Timbro. 155 p. https://www.epicenternetwork.eu/wp-content/uploads/2024/04/Populism-Index-2024-Compressed.pdf

Peto A. (2024). Strategies of modern change-makers to counteract anti-gender movements [in Ukrainian]. Gender in detail. URL: https://genderindetail.org.ua/library/politika/strategii-suchasnih-zminotvortsiv-z-protydii-antygendernym-ruham.html

Roggeband, C. Rawłuszko, M. (2025). Anti-gender politics and European democracies' legacies of exclusion and violence. Women's Studies International Forum, Vol. 112, 1-8. DOI: https://doi.org/10.1016/J.WSIF.2025.103151

Walton K. (2024). Opposition to gender equality around the world is connected, well funded and spreading. CNN. https://edition.cnn.com/interactive/asequals/anti-gender-equality-threat-explained-as-equals-intl-cmd

Federica, Di Sario. (2025). Inside Europe’s billion-dollar anti-gender movement. The Parliament Magazine.

After the Women’s March in Kyiv, far-right activists attacked a group of participants [in Ukrainian]. (2020). ZMINA. URL: https://zmina.info/news/u-kyyevi-pislya-marshu-zhinok-zatrymaly-chotyroh-pravoradykaliv-yaki-napaly-na-jogo-uchasnykiv

Vernyhor, P. (2023). Ukrainian activist Olena Shevchenko included in Time top list: in 2022, she was attacked in the center of Lviv [in Ukrainian]. Zaborona.

URL:https://zaborona.com/u-czentri-lvova-nevidomi-napaly-na-pravozahysnyczyu-olenu-shevchenko-shho-vidomo/#:~:text=Близько%2011:30%2014%20квітня,оновлена%20в%20березні%202023%20року.

How the war affected women activists in Ukraine: Presentation of research results [in Ukrainian]. ZMINA. URL: https://dif.org.ua/article/yak-viyna-vplinula-na-zhinok-aktivistok-v-ukraini-prezentatsiya-rezultativ-doslidzhennya

Shevtsova, M. Protecting women’s rights? Feminism, right-wing populism and nationalism in contemporary political rhetoric [in Ukrainian]. Hender v detaliakh. URL: https://genderindetail.org.ua/season-topic/feminism-in-detail/womens-rights-in-political-rhetorics.html?fbclid=IwAR0OeaPgikMGg8DX-MRXS-GVCI-WNeyEWAUGtVO22Z0yBCUfKUnuDxQgrIc

Sterba, M., Tonero, K., & Vantiiez, H. (2023). «I had five abortions at home, using pills from the Internet». What is happening with abortion rights in Europe [in Ukrainian]. Suspilne Novyny.Yevropeiska Perspektyva. URL: https://suspilne.media/930447-a-zrobila-pat-abortiv-vdoma-tabletkami-z-internetu-so-vidbuvaetsa-iz-pravom-na-aborti-v-evropi

The European Union faces the largest demographic crisis in over 60 years [in Ukrainian]. Monitor-press.info.URL: https://www.monitor-press.info/uk/news/23077-u-jevrosoyuzi-naibilsa-demograficna-kriza-za-ponad-60-rokiv.

Farris, S. (2017). In the Name of Women’s Rights. The Rise of Femonationalism. Duke University Press, 272 p.

Demianenko M.M, Karashchuk M.H. (2015). Features of populism in local media [in Ukrainian]. Hileia: naukovyi visnyk, 103, 319–322 р.


Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.


Ліцензія Creative Commons
Цей твір ліцензовано на умовах ліцензії Creative Commons Із Зазначенням Авторства — Поширення На Тих Самих Умовах 4.0 Міжнародна.

Редакційна колегія не завжди поділяє позицію авторів. За точність викладеного матеріалу відповідальність покладається на авторів.
Усі права застережені.
© Київський національний університет імені Тараса Шевченка, 2026